55
Hürmüz Krizi Sadece Enerjiyi Değil, Gıda Güvenliğini de Tehdit Ediyor
İran savaşıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nda yaşanan kesinti yalnızca petrol ve doğalgaz piyasalarını değil, küresel gübre ticaretini de ciddi şekilde sarsıyor. Küresel gübre arzının yaklaşık üçte birinin bu kritik geçitten sağlanması nedeniyle fiyatlar hızla yükselirken, uzmanlar önümüzdeki dönemde tarımsal üretimde düşüş ve gıda enflasyonunda artış riskine dikkat çekiyor.
- Küresel Gübre Ticareti Hürmüz’e Takıldı
- Birleşmiş Milletler verilerine göre, deniz yoluyla taşınan küresel gübre ticaretinin yaklaşık %30’u Hürmüz Boğazı’ndan geçiyor. Ancak İran savaşı sonrası bölgede gemi trafiği neredeyse durma noktasına geldi. Bu durum, özellikle Orta Doğu merkezli üretime bağımlı olan gübre piyasasında ciddi arz sıkıntılarına yol açtı. Sektör temsilcilerine göre, küresel ihracatın yaklaşık %30’u fiilen piyasaya ulaşamaz hale geldi.
Gübre Fiyatlarında Sert Yükseliş
- Savaşın başlamasından bu yana gübre fiyatlarında dikkat çekici artışlar yaşandı:
- Üre (nitrojen gübresi) fiyatı: 400-490 dolardan 700 dolara çıktı
- Üre fiyatları yaklaşık %50 arttı
- Amonyak fiyatları yaklaşık %20 yükseldi
- Potas ve sülfür gibi diğer gübre türlerinde de artış görüldü
“Azot Gübrelerinden Vazgeçilemez”
- Uzmanlara göre krizin en kritik noktası, azot bazlı gübrelerin vazgeçilmez olması. Diğer gübre türlerinden farklı olarak:
- Potas ve fosfat kullanımında geçici erteleme mümkün
- Ancak azot gübresi her sezon mutlaka kullanılmak zorunda
Tarımsal Üretimde Düşüş Riski
- Azot gübreleri, mısır, buğday ve yağlı tohumlar başta olmak üzere birçok ürünün büyümesi için kritik önemde. Uzmanlara göre:
- Gübre temininde yaşanacak aksaklıklar ürün veriminde düşüşe yol açacak
Rusya-Ukrayna Krizinden Daha Büyük Etki
- Analistler, mevcut krizin 2022’deki Rusya-Ukrayna savaşından daha geniş etkiler yaratabileceği görüşünde. Bunun nedeni:
- Aynı anda birden fazla büyük üretici etkileniyor
- Suudi Arabistan, Katar, İran, BAE ve Kuveyt gibi büyük ihracatçılar devre dışı kalıyor
- Sadece tek bir bölge değil, geniş bir üretim ağı kesintiye uğruyor
Üretim de Darbe Alıyor
- Sorun sadece lojistik değil. Bölgedeki enerji tesislerinin zarar görmesi ve ihracat yapılamaması nedeniyle:
- Bazı gübre üretim tesisleri faaliyetlerini durdurdu
- Katar’da üre üretimi askıya alındı
- Depolama kapasitesi yetersizliği üretimi sınırlıyor
Gıda Enflasyonu ve Küresel Riskler
- Uzmanlar, mevcut stokların kısa vadede gıda krizini önleyebileceğini ancak orta vadede ciddi riskler oluştuğunu belirtiyor:
- Tarımsal verimde %5’lik bir düşüş doğrudan gıda enflasyonu yaratabilir
