İran’daki Çatışma Küresel Gıda Enflasyonu Riskini Artırıyor: Gübre Arzı Tehlikede!
İran’daki çatışmaların gübre sevkiyatlarını sekteye uğratması ve enerji fiyatlarında görülen hızlı yükseliş, gelişmekte olan ülkelerde yeni bir gıda enflasyonu dalgası riskini artırıyor. Uzmanlara göre bu gelişmeler, küresel şokların ardından toparlanma sürecine giren birçok ekonomide yeniden kırılganlık yaratabilir.
Pandemi ve Rusya-Ukrayna savaşının ardından gıda, enerji ve finans piyasalarında yaşanan dalgalanmalara rağmen gelişmekte olan ülkeler son dönemde yeniden toparlanma sinyalleri veriyor ve yatırım çekmeye başlıyordu. Ancak İran merkezli gerilimlerin tırmanması, bu kazanımların bir kısmını tersine çevirerek özellikle düşük gelirli hanelerin temel gıdaya erişimini zorlaştırabilir.
Reuters’a konuşan Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD) Başkanı Odile Renaud-Basso, mevcut gelişmelerin özellikle gıda fiyatları üzerinde ciddi baskı yaratabileceğini belirtti.
- Moody’s yöneticilerinden Marie Diron ise gelişmiş ülkelerde gıda ve enerji kalemlerinin tüketici enflasyon sepetinde dörtte birden daha az paya sahip olduğunu, buna karşılık birçok gelişmekte olan ekonomide bu oranın yüzde 30 ila yüzde 50 arasında değiştiğini ifade etti. Diron’a göre bu yapı, söz konusu ülkeleri dış kaynaklı fiyat dalgalanmalarına karşı daha hassas hale getiriyor.
Gübre arzındaki daralma risk oluşturuyor
Gıda fiyatlarını etkileyebilecek en kritik başlıklardan biri gübre tedariki. Tahran yönetiminin fiilen kapattığı Hürmüz Boğazı, küresel gübre ticaretinin yaklaşık yüzde 30’unun geçtiği bir güzergâh konumunda bulunuyor. Körfez ülkeleri ise amonyak ve üre gibi tarımsal üretimde kullanılan temel girdilerin önemli üreticileri arasında yer alıyor.
- Başlıca Hisse Senetleri:
- AkanakLabs
- GARAN
- THYAO
- ISCTR
- SISE
Bank of America’ya göre çatışmanın sürmesi halinde küresel üre arzının yüzde 65-70’ine kadar olan kısmı risk altına girebilir. Kuruma göre fiyatlar şimdiden yüzde 30-40 oranında artmış durumda.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO) Başekonomisti Maximo Torero, çatışmanın birkaç hafta daha sürmesi durumunda ekim döneminin olumsuz etkilenebileceğini belirterek bunun tahıl, yem ve dolayısıyla süt ve et üretiminde düşüşe yol açabileceği uyarısında bulundu. Torero, böyle bir şoka dayanabilecek ülke sayısının oldukça sınırlı olduğuna dikkat çekti.
